درخت بنه (پسته وحشی) یا به زبان محلی چرمالی

وضعیت گیاه بنه در دهستان جبل

درخت بنه يا پسته وحشي يكي از درختان موجود در دهستان جبل  است­. پسته وحشي از گياهان درختي بلند قامت نواحي ارتفاعات کوههاي نيمه خشک محسوب مي شود.  ارتفاع متوسط اين درخت معمولا" بين يک تا سه متر بوده وليکن در برخي نقاط حتي به ٧مترنيز مي رسد. درختي است دو پايه، داراي برگهاي تک شانه اي  واجد يک تا ٧برگچه) برگچه ها بيضوي تخم مرغي شکل) ميوه پسته وحشي شفت کوچک ( بطول ٥تا ٨ميليمتر و عرض ٤تا ٦ميليمتر) ابتدا صورتي سپس قرمز و در زمان رسيدن کامل، پوشش ميوه سبز رنگ مي باشد.

از آنجاییکه قسمت شمالی دهستان جبل را رشته کوه های مرکزی(مارشنان) در برگرفته و در واقع می توان گفت نیمی از این دهستان را منطقه کوهستانی تشکیل داده است و دارای بیش از 5 قله با ارتفاع بیش از 2500 متر می باشد که مهم ترین آن کوه میل با ارتفاع 3035 متر می باشد. میزان بارندگی سالیانه کوهستان مارشنان 100 تا 200 میلیمتر بوده و جزو مناطق خشک محسوب می شود. میانگین دمای سالیانه بین 10 تا 20 است(جعفری، 1368: 500). از آنچه در این دهستان و با مراجعات مکرر به اقصی نقاط کوهستانی آن و همچنین با دیدار از سالمندان مناطق روستایی، مشاهده گردید این بود که در تمامی مناطق آن به خصوص کوهستانی، درختان متعدد تنومند با قطر 1 تا 5/1 متر وجود دارد و از طرفی تعداد بیشماری از آنان نیز طی 40 تا 50 سال گذشته برای مصارف سوختی و الوار سازی قطع گردیده اند و در پی آن در اطراف تنه بریده شده شاخه های متعددی رویش یافته که به دلیل چرای دام نتوانسته اند به صورت تک درخت درآمده و به صورت افشان گسترش یافته اند. با توجه به کاهش دامداری در این دهستان تعداد بیشماری از درختچه های کوچک در گوشه و کنار مناطق کوهستانی به عمل آمده که نیازمند نظارت و مواظبت می باشند. بنابراین با توجه به بارندگی ناچیز این منطقه (100تا200) میلیمتر در طول سال، این گیاه بهترین پوشش درختی این منطقه نیمه خشک می باشد و می توان با گسترش آن در جهت تلطیف هوای منطقه، تقویت آب های زیر زمینی، جلوگیری از جریان یافتن سیل، افزایش تنوع زیستی گیاهی و جانوری و بسیاری از موارد دیگر بهره جست. بنابراین با توجه به مقاومت زیاد این گونه نسبت به خشکی آب و هوایی و همچنین فواید فراوان برای شرایط زیست محیطی بهترین پوشش گیاهی برای این مناطق می باشد.

جنس بنه ( pistatic) متعلق به خانواده  Anacardiceae می باشد این جنس در نیمکره شمالی و در چهار قاره آسیا، اروپا، آفریقا و آمریکا بین عرض های 15 تا 45 درجه پراکنش دارد. ولی بیشترین انتشار آن بین عرض های جغرافیایی 20تا 43 درجه شمالی است ( فتاحی 1374). در ایران تا کنون 5 گونه از این جنس گزارش شده است . به طور کلی گونه ها جنس بنه در ایران به غیر از منطقه مرطوب خزری ، کویرها و بخش های جلگه ای دریای عمان و خلیج فارس در سایر نقاط پراکنش دارد. معروفترین گونه جنس بنه در ایران از نظر پراکنش و اهمیت گونه  Pictacia atlanticasul muntica  است. مطالعات و گزارشات مستند موجود در خصوص پسته وحشی بیانگر این است که رویشگاه های این گیاه با ارزش و مقاوم به خشکی و سایر شرایط نامناسب محیطی که سطحی معادل 4/2 میلیون هکتار از کشور را می پوشاند بدلایل مختلف از جمله چرای دام، آتش سوزی، تغییر در کاربری زمین ، بهره برداری نادرست از صمغ آن، عوامل ژنتیکی و محیطی متعدد، همراه با سایر فعالیت های انسانی مورد تخریب و تجاوز قرار گرفته است. در بسیاری از موارد نیز منجر به خرد شدن رویشگاه ها گردیده که خود عامل دیگری است که مجموع حیات کیاهی و جانوری ساکن در این زیستگاه ها را تهدید می کند(زاهدی پور و همکاران، 1383: 98).

منابع

جعفری، عباس، 1368. گیتا شناسی ایران(کوهها و کوهنامه ایران)، جلد اول، انتشارات گیتا شناسی

فتاحی، محمد ،1374. بررسی ومورفولوژی بذر بنه مجموعه مقالات اولین سمینار ملی بنه مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان ایلام ص62-26

زاهدی پور، حجت اله، و همکاران،  1383. بررسی پراکنش، اکولوژی و فنولوژی پسته وحشی در استان مرکزی مطالعه موردی: رویشگاه کوه نظر کرده- شهرستان ساوه، مجله پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی، شماره64

نویسنده: جعفر کریمی. دیماه۱۳۸۹.